Het instrument: De Beheersverordening

Het instrument: De Beheersverordening


Wat is een beheersverordening?

In plaats van een bestemmingsplan kan een gemeente op basis van artikel 3.38 Wro een beheersverordening opstellen. Deze verordening brengt minder bestuurslasten met zich mee dan de vaststelling van een bestemmingsplan. Het is sinds 2008 een nieuw instrument in de ruimtelijke ordening en kan worden opgesteld als er in het betreffende gebied geen ruimtelijke ontwikkelingen zijn. Hiermee wordt bedoeld dat er in het gebied op het moment dat de beheersverordening wordt opgesteld en in de totale geldingsduur er geen grote veranderingen plaatsvinden ten opzichte van de feitelijke situatie. Het doel van een beheersverordening is om het bestaande gebruik van de gronden en de bouwmogelijkheden vast te leggen in gebieden die vanuit planologisch oogpunt weinig dynamiek kennen. In principe geldt het dus niet voor het gehele grondgebied van de gemeente, maar enkel voor de delen waar geen ontwikkelingen zijn.

De beheersverordening richt zich volledig op het vastleggen van de bestaande situatie. Er zijn bij dit instrument, vanwege de status gemeentelijke verordening, geen wettelijke eisen aan de vormgeving. Ondanks deze vrije vormgeving regelt de verordening het beheer van het gebied en vervangt het volwaardig het bestemmingsplan.

De beheersverordening kent een eenvoudige variant, zoals de ‘fotobeheersverordening’ die de bestaande feitelijke situatie van een gebied vastlegt. Hierbij houdt de beheersverordening in dat er niet afgeweken mag worden van de bestaande situatie. Een andere variant van een beheersverordening kan zijn dat de vormgeving van het bestemmingsplan wordt aangehouden. Op deze manier bestaat de verordening net als een bestemmingsplan uit een verbeelding, regels en zal er een (wat uitgebreidere) toelichting worden geschreven. Er kan verwezen worden naar bestemmingen, de bouw- en gebruiksregels kunnen er in opgenomen worden en het bevat een gedetailleerd toetsingskader voor omgevingsvergunningen.
 

Voor en nadelen van beheersverordening


Voordelen
Bij de totstandkoming van de beheersverordening geldt geen voorbereidingsprocedure, zoals dat bij een bestemmingsplan wel het geval is. Er is geen bezwaar of beroep mogelijk tegen het besluit tot vaststelling. Illegale situaties kunnen niet zomaar planologisch worden vastgelegd. Er is geen uitgebreide voorbereiding voor nodig, echter dient er wel het belang van betrokken actoren (bv omwonenden) en het algemene belang van een goede ruimtelijke ordening (bv milieu) meegenomen te worden in het besluit. Zodra de beheersverordening conform artikel 3:42 Awb bekend is gemaakt treedt deze al in werking. In tegenstelling tot het bestemmingsplan dat pas na een (vaak lange) beroepstermijn in werking treedt. De SVBP 2008 is niet van toepassing op de beheersverordening. Er is meer vormvrijheid in vergelijking met het bestemmingsplan. Er zijn echter wel beperkte vormvereisten en procedurevereisten, zoals standaardkleuren in de verbeelding en de hoofdstukindeling van de regels.
De toelichting is bij de beheersverordening niet verplicht. Wel geldt er de algemene motiveringsplicht, met name als er sprake is van afwijkingen ten opzichte van de vigerende planologische situatie. Door de beperkte voorbereidingsprocedure en het wegvallen van het bezwaar en beroep tegen het besluit tot vaststelling is het financiële plaatje een stuk aantrekkelijker dan bij het bestemmingsplan.

Nadelen
Niet ieder gebied is geschikt om middels een beheersverordening te worden geregeld. De beheersverordening is niet bruikbaar in geval van ruimtelijke ontwikkelingen. Publiekrechtelijk kostenverhaal is niet mogelijk, omdat er geen koppeling is aan een exploitatieplan. Aan kostenverhaal zal doorgaans ook geen behoefte bestaan omdat alleen de bestaande situatie wordt vastgelegd. Erg belangrijk is de inventarisatie en argumentatie. Als nog niet benutte mogelijkheden uit het voorgaande bestemmingsplan worden overgenomen en daarmee een ruimtelijke ontwikkeling mogelijk wordt gemaakt, kan de beheersverordening onverbindend worden verklaard door de rechter.

 

De beheersverordening in aanloop naar de Omgevingswet

Wanneer de Omgevingswet in werking treedt, naar verwachting is dat omstreeks 2018, zullen alle bestemmingsplannen en beheersverordeningen van een gemeente worden aangemerkt als één omgevingsplan. Vervolgens moeten de gemeenten hiervan ook daadwerkelijk één uniform en integraal plan van maken door de verschillende regelingen op elkaar af te stemmen, overige juridische regelingen op het gebied van de fysieke leefomgeving hierin te integreren (denk aan het welstandsbeleid, de bouwverordening, monumentenverordening, huisvestingsverordening, kapverordening, delen van de APV etc.). Gemeenten kunnen nu alvast beginnen met die eerste stap in het maken van een integraal omgevingsplan door de huidige planologische regelingen, meestal neergelegd in verschillende bestemmingsplannen en/of beheersverordeningen, op elkaar af te stemmen. Voor zover daarbij geen ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk gemaakt worden en de basis wordt gevonden in de bestaande regelingen of het bestaande feitelijke gebruik, kan het instrument 'beheersverordening' daarbij een nuttige rol vervullen. Deze kan immers snel worden vastgesteld. Een uitgebreide procedure is niet nodig als de operatie met name dient ter uniformering van de verschillende bestaande bestemmingsplannen, verleende vrijstellingen, projectbesluiten en afwijkings-omgevingsvergunningen e.d.

 

Gekozen kan worden voor een drietrapsraket waarin eerst voor bepaalde delen van het grondgebied één beheersverordening wordt vastgesteld (een beheersverordening Woongebieden, beheersverordening Centrum, beheersverordening Bedrijventerreinen en beheersverordening Buitengebied bijvoorbeeld). Veel gemeenten hebben deze stap, via bestemmingsplannen of beheersverordeningen, al gezet. Vervolgens kunnen deze in een later stadium worden samengevoegd. Als laatste stap kunnen dan de verschillende verordeningen en het welstandsbeleid worden toegevoegd, zodat een 'echt' omgevingsplan ontstaat.

 

Rol van Tonnaer adviseurs bij het maken van een beheersverordening

Er zijn verschillende manieren om een beheersverordening op te stellen. Binnen Tonnaer is er ervaring opgedaan met de bestemmingsverordening en de fotobeheersverordening. De bestemmingsverordening is te vergelijken met een conserverend bestemmingsplan. Tussen deze beheersverordeningen zijn nog vele varianten te bedenken. Echter, de keuze voor een bepaald type hangt volledig af van de wensen van de opdrachtgever (gemeente), het plangebied, het vigerende bestemmingsplan en het beleid omtrent (legalisering van) illegale zaken enzovoorts.
In principe zijn de volgende beheersverordeningen te onderscheiden:
 

  • Een beheersverordening waarin het bestaand gebruik in enge zin wordt vastgelegd. Dit is het gebruik dat feitelijk bestaand is op het moment van de vaststelling. Er zal wel ruimte worden gelaten voor kleine, ruimtelijk en functioneel ondergeschikte uitbreidingsmogelijkheden. Deze variant moet worden gekozen op het moment dat er geen bestemmingsplan geldt op het moment van de vaststelling van de beheersverordening. Een voorbeeld kan de fotobeheersverordening zijn. Het is een snel proces, omdat een gedetailleerde plankaart ontbreekt en de motivering eenvoudig is. Hierdoor zijn ook de kosten beperkt.
  • Een beheersverordening waarin het bestaand gebruik in ruime zin wordt vastgelegd. In deze variant kunnen alle nog niet gerealiseerde gebruiks- en bouwmogelijkheden van een vigerend bestemmingsplan worden opgenomen.

 

Er zijn nog enkele struikelblokken bij het opstellen van een beheersverordening, zoals in situaties waarbij de nieuwe bestemming (c.q. het feitelijk bestaande gebruik) afwijkt van de vigerende bestemming. Er zijn in dergelijke situaties harde bewijzen nodig ter onderbouwing van de afwijking, maar die ontbreken vaak. Deze knelpunten dienen goed onderbouwd te worden en een tijdig fysiek overleg bij de opdrachtgever blijkt vaak de meest aangewezen methode om de knelpunten op te lossen en van een goede argumentatie te voorzien.
 

Welke gemeentelijke overheden hebben of zijn bezig met een beheersverordening?

Den Haag
Utrecht
Loon op Zand
Landgraaf
Horst aan de Maas
Papendrecht
Meerssen
Mook en Middelaar

Waterland

Nijmegen
Baarn
Doetinchem
Utrechtse Heuvelrug
Diemen
De Wolden
Hardenberg
Groesbeek

Beverwijk

Rijswijk
Harlingen
Sluis
Emmen
Zundert
Zaanstad

Purmerend
Stede Broec

Purmerend

 

 

Meer weten?

Heeft u nog een algemene vraag en heeft u het antwoord op onze informatieve website niet kunnen vinden, dan kunt u deze stellen aan mr. Armando Snijders.

© 2019 Tonnaer. All rights reserved.

All content displayed on this site are copyrighted to Tonnaer and its partners. You may not copy, redistribute, or use our content without explicit permission. Intellectual property rights belong to Tonnaer and FJ Design.

beheersverordeningen.nl » het instrument